Köşe Yazarları

Günümüzün Ayasofya’sı.

İstanbul öyle bir kent ki bütün dünyanın gözü üzerinde. Son günlerde de başrolde İstanbul’un eşsiz dünya mirası Ayasofya var. işte bu sıcak günlerin yine sıcak gündemi bu muhteşem yapı. Aslında Tarihçiler, bugün gördüğümüz ibadethaneye ” 3. Ayasofya” diyorlar. Ama yapıldığı günden bu yana devamlı tartışmaların konu başlığı olmuş Ayasofya. İlk ikisi yıkılmış. Şimdi de bugünkü üçüncüsü olan binayı yok etme ya da değişik kullanma kavgası yıkacak bence. Yıkma yok etme olmaz. Tabii şaka yapıyorum. Ama fiziki yıkılmadan da söz etmiyorum.

İstanbul burası. İki kıtanın birleştiği koca bir şehir. Mazisi dopdolu. İstanbul konusunda anlatacak o kadar çok hikaye var ki. Bir kere Bizans başlı başına bir konu. Fatih Sultan Mehmet derseniz başka bir konu. Bu alanda yazılmış pek çok tarih kitabı var. Hem de bir çok dilde yazılmış. Ya da romanlar var. Hatta  Televizyonlar için ideal dizi konuları hazır bile.  Ama bu İstanbul ve de hikayeleri hiç biri nedense bizim pek ilgimizi çekmiyor. Halbuki,  İstanbul delikanlıları, güzelim kızları ve bıçkın ağabeyleri ne hikayeler üretmişler, oluşturmuşlar bizim için. Ben hiç unutmam Salacak Hikayeleri vardı. Gırgır dergisinde haftalık yayınlanırdı ve sabırsızlıkla beklerdik. Ünlü mizah ustası Tekin Aral’ın çocukluğunun ve gençliğinin geçtiği salacağı anlatan, karakterlerin ve hikayelerin gerçek hayatla ilişkisi, ne kadarı gerçek ne kadar hikaye ne kadarı komedi anlayamadığımız ama severek okuduğumuz çizgi roman. İşte İstanbul öyle bir şehirdir ki hem yaşayan pişman hem de yaşamayan. Hem gören mutlu hem de görmeyen. Eskiler böyle derler. Görmeyen nasıl mutlu derseniz eski zamanlarda Ağabeyler İstanbul’a gelip ticarette kazandıklarını çapkınlıklar yaparak harcıyorlarmış. O yüzden İstanbul’u görmeyen erkek evine bağlı kabul edilir olmuş.  Neyse; Ayasofya’ya tekrar dönecek olursak, Ayasofya’nın inşaatından da söz etmek lazım.  Hristiyanlık dinini Doğu Roma İmparatorluğu’nun resmi dini kabul eden I. Konstantin  272 – 337 yıllarında yaptırmaya başlamış, ancak ölümü üzerine, inşaatın bitimini oğlu II. Konstantin yapmış ve 15 Şubat 360’ta açılışı yapılmış. Adı da “Büyük Kilise” olarak ilan edilmiş.

Ayasofya adındaki “aya” sözcüğü “kutsal, azize”, “sofya” sözcüğü ise bir kişi adı olmayıp Yunanca “kutsal bilgelik” anlamındaki “sophos” sözcüğünden geliyor. Bu anlam da Tanrının üç özelliğinden biri olarak kabul edilir. Büyük Konstantin, İstanbul kentine de adını “Konstantinopolis” olarak veren Doğu Roma İmparatorluğu’nun kurucusudur…

Biz bazen yabancıların, İstanbul’a  “Kostantinapolis ” demesine kızarız. Ama biraz hata ediyoruz galiba. Oysa günümüzde resmen kullandığımız “İstanbul” adı da biraz kostantinapolis isminden kaynaklanıyor… Bakın nedeni şöyle, “Konstantino-polis” sözcüğündeki “polis”, Yunanca “şehir” demek. “Nereye gidiyorsun?” sorusuna verilen cevap “stan-polis” olunca. Türkçe konuşurken “şehir-e” takısındaki “e’nin” karşılığı stan oluyor.  Özetle “İstanbul” demek, “şehre” demek. (miş.) İnanıp inanmamak sizin bileceğiniz iş. Benden yazması. Bu duruma sinirlenen !  The Four Lads grubunun “Istanbul Not Constantinople” isimli şarkısı böyle bir tepkinin ürünü. Şaka bir yana bu şarkı çok eğlenceli güzel bir şarkı. İnternette bulabilirsiniz

 İsterseniz biz yine dönelim Ayasofya’ya. İstanbul’un ünlü tarihçisi Socrates Scholasticus kayıtlarında, Ayasofya kilisesinin, “Artemis Tapınağı” üzerine yapıldığını ve gümüş kaplı perdelerle süslü olduğunu yazmış.  Ayasofya, geleneksel Latin mimarisi biçiminde, tek sütunlu, ilk dönem kilise tipi olan “bazilika” olarak yapılmış. Çatısı ahşap  ve önünde açık hava alanı olan bir “atrium (avlu)” varmış. Fakat 404 yılında çıkan ayaklanmada yerle bir olmuş. Daha sonra “Eudoksia’nın gümüş heykeli”, yıkılan katedralin yanına dikilmiş. Bu alan kutsal yer olarak belirlenmiş. Patrik Hrisostomos, yapılan şatafatlı törenleri eleştirir ve Eudoksia’ya karşı çok sert sözler kullanır. Yıkmak ister oradaki yapıyı. Alın size yeni bir tarihsel roman ve ona bağlı olarak TV dizisi dahi olabilecek konu.  Ve fakat, 9 Ocak 400 tarihinde Eudoksia’ya “Augusta” unvanı verilir… İmparatorluk düzeyini gösteren “paludamentum” elbisesini giyer ve hatta görüntüsünü, Roma sikkelerinde erkek Augustus’a benzer biçimde düzenler! Eudoksia, kilise hamiliği rolü için I. Konstantin’den beri süren “Augustiliği” benimser. Ama bu kadarı da fazladır o yıllar için.  Bu rol, Konstantinopolis piskoposu Hrisostomos ile anlaşmazlığa yol açar. Çünkü Hriysostomos inatla; müsrif toplumsal olayları reddedince, sıradan insanlarca sevilmesine, ama zengin insanlar ve ruhban sınıfı arasında ise değer kaybetmesine neden olur!

1. Kilise, isyanlarda yıkılınca, İmparator II. Theodosius, bugünkü Ayasofya’nın bulunduğu yere, ikinci bir kilisenin inşa edilmesi emrini verir. 2. Ayasofya onun zamanında, 10 Ekim 415 gerçekleşir… Mimar Rufinos’un inşa ettiği 2. Ayasofya, “Bazilika” yani, Hıristiyanlık öncesi toplanma yeri planlı, ahşap çatılı ve beş “nef’liydi . ( Nef de bölüm demek.) Yapılan 2. Ayasofya’nın önemi ise büyüktür.  381’de, İmparator Theodosius’un İznik Konseyi’nin kabul ettiği, “inanç sistemini” onaylandığı, I. İstanbul Konsülü’ne ev sahipliği yaptığı yerdir. Yapılan yapıya ekler yapılarak günümüze kadar gelir. ve 3.ncü ve Son Ayasofya da şidiki binadır.

Ayasofya dünya için bu nedenle büyük önem arz ediyor. Bir, iki, üç fark etmiyor yani.

Hakan Dikmen

Hakan Dikmen

Hakan Dikmen

Yorum Yazın

Yorum Yazın...

Güncel Etkinlikler

Ağustos

Eylül 2021

Ekim
Pzt
Sal
Çar
Per
Cum
Cmt
Paz
30
31
1
2
3
4
5
Etkinlikler için Eylül

1st

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

2nd

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

3rd

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

4th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

5th

Etkinlik Yok
6
7
8
9
10
11
12
Etkinlikler için Eylül

6th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

7th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

8th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

9th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

10th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

11th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

12th

Etkinlik Yok
13
14
15
16
17
18
19
Etkinlikler için Eylül

13th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

14th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

15th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

16th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

17th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

18th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

19th

Etkinlik Yok
20
21
22
23
24
25
26
Etkinlikler için Eylül

20th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

21st

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

22nd

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

23rd

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

24th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

25th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

26th

Etkinlik Yok
27
28
29
30
1
2
3
Etkinlikler için Eylül

27th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

28th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

29th

Etkinlik Yok
Etkinlikler için Eylül

30th

Etkinlik Yok